Evden Çalışmanın Hukuksal Yanı

Evden Çalışmanın Hukuksal Yanı: Merhaba sevgili girişimci arkadaşlarım. Bu yazımda evden çalışmak isteyen üretken bayanların ürettikleri ve satmak istedikleri ürünler açısından karşılaşabilecekleri… Vergilendirme sorunlarıyla alakalı olarak sizleri bilgilendirmeye çalışacağım.

Öncelikle ürettiğimiz ürünün ne olduğu, bu ürünü nerede ürettiğimiz ve hangi platformlarda satışa sunduğumuz… Vergilendirme sistemi açısından çok büyük önem içermektedir. Detaylı incelemeyi gerektirip her vakıa için ayrı değerlendirme yapılması gerekse de birkaç örnekle sizleri buradan aydınlatmaya çalışacağım.

Evden Çalışmanın Hukuksal Yanı

Gelir Vergisi Kanunu 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun “Vergiden Muaf Esnaf” başlıklı 9’uncu maddesinde… “Ticaret ve sanat erbabından aşağıda yazılı şekil ve suretle çalışanlar gelir vergisinden muaftır.

  1. Motorlu nakil vasıtaları kullanmamak şartı ile gezici olarak veya bir işyeri açmaksızın perakende ticaret ile iştigal edenler (Giyim eşyalarıyla zati ve süs eşyaları, değeri yüksek olan ev eşyaları ile pazar takibi suretiyle gıda, bakkaliye ve temizlik maddelerini ve sabit iş yerlerinin önünde sergi açmak suretiyle o iş yerlerinde satışı yapılan aynı neviden malları satanlar hariç) (1)
  2. Bir işyeri açmaksızın gezici olarak ve doğrudan doğruya müstehlike iş yapanhallaç, kalaycı, lehimci, musluk tamircisi, çilingir, ayakkabı tamircisi, kundura boyacısı, berber, nalbant… Fotoğrafçı, odun ve kömür kırıcısı, çamaşır yıkayıcısı ve hammallar gibi küçük sanat erbabı;
  3. Köylerde gezici olarak her türlü sanat işleri ile uğraşanlar ile aynı yerlerde aynı işleri bir işyeri açmak suretiyle yapanlardan 47 nci maddede yazılı şartları haiz bulunanlar (51 nci madde şümulüne girenler bu muafiyetten faydalanamazlar);
  4. Nehir, göl ve denizlerde ve su geçitlerinde toplamı 50 rüsum tonilatoya (50 rüsum tonilato dahil) kadar makinesiz veya motorsuz nakil vasıtaları işletenler; hayvanla veya bir adet hayvan arabası ile nakliyecilik yapanlar (Bu bentte yazılı ölçüler, birlikte yaşayan eşlerle velayet altındaki çocuklar hakkında veya ortaklık halindeki işletmelerde, bu kimselerin veya ortaklığın işlettiği vasıtalar toplu olarak nazara alınmak suretiyle tespit edilir);

Ziraat işlerinde kullandıkları hayvan, hayvan arabası, motor, traktör gibi vasıtalar veya sandallarla nakliyeciliği mutat hale getirmeksizin ara sıra ücret karşılığında eşya ve insan taşıyan çiftçiler;

  1. (Değişik: 28/3/2007-5615/1 md.) Evlerde kullanılan dikiş, nakış, mutfak robotu, ütü ve benzeri makine ve aletler hariç olmak üzere, muharrik kuvvet kullanmamak ve dışarıdan işçi almamak şartıyla… Oturdukları evlerde imal ettikleri havlu, örtü, çarşaf, çorap, halı, kilim, dokuma ; mamûlleri, kırpıntı deriden üretilen mamûller, örgü, dantel, her nevi nakış işleri ve uristik eşya, hasır, sepet, süpürge, paspas… Fırça, yapma çiçek, pul, payet, boncuk işleme, tığ örgü işleri, ip ve urganları, tarhana, erişte, mantı gibi ürünleri işyeri açmaksızın satanlar. Bu ürünlerin, pazar takibi suretiyle satılması ile ticarî, ziraî veya meslekî faaliyetleri dolayısıyla gelir ve kurumlar vergisi mükellefi olanların düzenledikleri hariç olmak üzere; düzenlenen kermes, festival, panayır ile kamu kurum ve kuruluşlarınca geçici olarak belirlenen yerlerde satılması muaflıktan faydalanmaya engel değildir.
  2. (Ek: 4/6/2008-5766/8 md.) Ticari işletmelere ait atıkları mutat olarak veya belli aralıklarla satın alanlar hariç olmak üzere, bir işyeri açmaksızın kendi nam ve hesabına münhasıran kapı kapı dolaşmak suretiyle her türlü hurda maddeyi toplayarak veya satın alarak bu malların ticaretini yapanlara veya tekrar işleyenlere satanlar; (1)
  3. Bu Kanunun 47 nci maddesinde yazılı şartları haiz olanlardan (Basit usule tabi olanlar) kendi ürettikleri ürünleri satanlara münhasır olmak üzere el dokuma işleri, bakır işlemeciliği, çini ve çömlek yapımı, sedef kakma ve ahşap oyma işleri, kaşıkçılık, bastonculuk, semercilik, yazmacılık, yorgancılık, keçecilik, lüle ve oltu taşı işçiliği, çarıkçılık, yemenicilik, oyacılık ve bunlar gibi geleneksel, kültürel, sanatsal değeri olan ve kaybolmaya yüz tutan meslek kollarında faaliyette bulunanlar
  4. Yukarıdaki bentlerde sözü edilen işlere benzerlik gösterdikleri Maliye Bakanlığınca kabul edilen ticaret ve sanat işleri ile iştigal edenler…. Evden Çalışmanın Hukuksal Yanı

Ticari, zirai veya mesleki kazancı dolayısı ile gerçek usulde Gelir Vergisine tabi olanlar ile yukarıda sayılan işleri… Gelir ve Kurumlar Vergisi mükelleflerine bağlılık arz edecek şekilde yapanlar esnaf muaflığından faydalanamazlar.” hükmü yer almaktadır. Evden Çalışmanın Hukuksal Yanı:

Yani yasaya göre yukarıda sayılan faaliyetlerde bulunanlar vergiye tabii değildir. İlgili maddelerde vurgulanan husus işyeri açılmadan satışın yapılmış olmasıdır. Bu noktada üretilen malın satış yeri sorunu karşımıza çıkmaktadır.

İşyeri 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 156’ncı maddesinde; “Ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyette işyeri; mağaza, yazıhane, idarehane, muayenehane, imalathane şube, depo, otel, kahvehane, eğlence ve spor yerleri, tarla, bağ, bahçe, çiftlik, hayvancılık tesisleri, dalyan ve voli mahalleri, madenler, taş ocakları, inşaat şantiyeleri, vapur büfeleri gibi ticari, sınai, zirai veya mesleki bir faaliyetin icrasına tahsis edilen veya bu faaliyetlerde kullanılan yerdir.” şeklinde tanımlanmıştır. Yani yasaya göre işyeri kapsamına her yer sokulabilmektedir. Bu halde örneğin internet üzerinden yapılan satışlarda internet satış için bir vasıta olarak kullanıldığından işyeri vasfında değerlendirilmektedir. Yani bu kapsamda internet üzerinden yapılan satışlar vergiye tabi hale gelmektedir.

Üretilen malın satışı hususunda karşımıza satılan mecranın dışında bir de faaliyetin yapıldığı şehir konusu çıkmaktadır. Şöyle ki; Yasalarca verilen yetkiye istinaden çıkarılan 8/5521 sayılı, 92/2683 sayılı ve 95/6430 sayılı Bakanlar Kurulu Kararları ile bir kısım mükellefler gerçek usulde vergilendirilme kapsamına alınmıştır.

“Büyükşehir Belediye Sınırları İçinde Faaliyette Bulunan (Erzurum Ve Diyarbakır Hariç) Ve Götürü Usulde Vergilendirilen Mükelleflerden 01.05.1995 Tarihinden İtibaren Gerçek Usule Alınanlar” başlıklı 5’inci maddesinde;

  1. a) Her türlü emtia imalatı ile uğraşanlar,
    b) Her türlü emtia alım-satımı ile uğraşanlar,

    c) İnşaat ile ilgili her türlü işlerle uğraşanlar,
    d) Motorlu taşıtların her türlü bakım ve onarım işleriyle uğraşanlar,
    e) Lokanta ve benzeri hizmet işletmelerini işletenler,
    f) Eğlence ve istirahat yerlerini işletenler.

Bu mükellefler, basit usulden yararlanmaya ilişkin genel ve özel şartları taşıyıp taşımadıklarına bakılmaksızın gerçek usulde vergilendirileceklerdir. Ancak, Gelir Vergisi Kanunu’nda yer alan esnaf muaflığına ilişkin şartları topluca taşıyanlar, 95/6430 sayılı Kararname kapsamına girmediklerinden, esnaf muaflığından yararlanabilmektedirler.

Yani eğer yaptığımız faaliyet Gelir Vergisi Kanunu 9. Madde kapsamında değerlendirilemez ve bunun yanında yaşadığımız yer de büyükşehir (Erzurum ve Diyarbakır hariç) sınırları içerisindeyse gerçek usul vergiye tabi oluruz. Ancak yaptığımız faaliyet muafiyet kapsamındaysa vergiden muaf oluruz. Yaptığımızı faaliyet muafiyet kapsamında değil ancak emtia üretirken yaşadığımız il büyükşehir sınırları dışındaysa ve koşullar oluşmuşsa basit usule tabi oluruz. Hem muafiyet kapsamı dışında hem de büyükşehir (Erzurum ve Diyarbakır hariç) sınırları içerisindeyse gerçek usul vergiye tabi oluruz.

Bir malın imali dışında bir başka üretkenlik de vardır ki o da bir eserin yaratılmasıdır. Bu noktada da Gelir Vergisi Kanunun 18. Maddesi karşımıza çıkmaktadır. Madde aşağıdaki gibidir.

“Müellif, mütercim, heykeltraş, hattat, ressam, bestekar, bilgisayar programcısı ve mucitlerin ve bunların kanuni mirasçılarının şiir, hikaye, roman, makale, bilimsel araştırma ve incelemeleri, bilgisayar yazılımı, röportaj, karikatür, fotoğraf, film, video band,radyo ve televizyon senorya ve oyunu gibi eserlerini gazete, dergi, bilgisayar ve internet ortamı, radyo, televizyon ve videoda yayınlamak veya kitap, CD, disket, resim, heykel ve nota halindeki eserleri ile ihtira beratlarını satmak veya bunlar üzerindeki mevcut haklarını devir ve temlik etmek veya kiralamak suretiyle elde ettikleri hasılat Gelir Vergisinden müstesnadır. maktadır.

Eserlerin neşir, temsil, icra ve teşhir gibi suretlerle değerlendirilmesi karşılığında alınan bedel ve ücretler istisnaya dahildir.

Yukarıda yazılı kazançların arızi olarak elde edilmesi istisna hükmünün uygulanmasına engel teşkil etmez.”

Sözü edilen madde de yer alan istisnanın uygulanabilmesi için;

1- Elde edilen gelirin serbest meslek kazancı olması gerekir. Sözlü ve yazılı bir hizmet sözleşmesi ile herhangi bir işverene bağlı  olan  kişilere,  18’inci  madde  de  belirtilen  faaliyetleri dolayısıyla işverenler tarafından yapılan ödemeler, serbest meslek kazancı olmayıp, ücret geliri sayılacağından, bu gelire istisna uygulanmayacaktır.

2- Söz konusu serbest meslek kazancı; müellif, heykeltıraş, hattat,  ressam,  bestekar  ve  mucitler  veya  bunların  kanuni mirasçıları tarafından elde edilmiş olacaktır.

3- Kazanç bu kişilerin;

– Şiir, hikaye, roman, makale, bilimsel araştırma ve inceleme, röportaj, karikatür, fotoğraf, film, video bant, radyo ve televizyon senaryo  ve  oyunu  gibi  eserleri  ile  hattatların  hat  sanatı çerçevesinde değerlendirilen yazılarının gazete, dergi, radyo, televizyon ve videoda yayınlanması,

– Kitap, resim, heykel ve nota halindeki eserler ile ihtira beratlarının satılması veya bunlar üzerindeki mevcut hakların devir ve temlik edilmesi veya kiralanması,  karşılığında elde edilmiş olacaktır.

4– Yukarıda sözü edilen eserlerin 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Hakkında Kanun hükümlerine göre eser niteliğinde olması… Ve ihtira beratlarının da tescil edilmiş bulunması gerekmektedir.  (Vergi Denetmeni Emsal Özcan – Gelir Vergisi Kanununun 18. Maddesi Kapsamında Telif Haklarının Vergilendirilmesi)

Şayet yaptığınız faaliyet yukarıdaki şartları karşılar nitelikteyse vergiden muaf olarak faaliyetinize devam edebilirsiniz.

Siz girişimci bayanları ilgilendiren vergilendirme konusuna kısaca değinmeye çalıştım. Yazımın başında da vurguladığım gibi her vakıa kendi şartları çerçevesinde değerlendirilmelidir bu kapsamda kendinizi ilgilendiren hususlarda detaylı bilgiyi edinebilmek için yorum yazarak tarafıma ulaşabilirsiniz.

Sağlıklı ve güzel günler

Avukat Özge ŞAHİN

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir